Ügi
Puhu: altı soyun Ongun'ları arasındaki tek gece kuşu.
- Âlem
- Gök
- Tür
- Hayvan-ata
- Kudret 1/5
Kodeks levhası · 512×512Kaynaklardafolklor · akademi · dipnotlu
Koruyan kuş, uğursuz kuş
Ügi baykuştur; bozkırda her şeyden önce puhu, gecenin en büyük yırtıcısı. Onunla ilgili kayıt kurda ya da kartala göre incedir ve ikiye bölünür.
Kazaklarda sözcük üki, Kırgızlarda ükü olarak yaşar; hem kuşun hem de tılsım olarak takılan tüy demetinin adıdır. Bu tüyler nazara ve zararlı ruhlara karşı çocuğun başlığına, beşiğine ve çadıra takılır.[1]
Anadolu'da baykuş bunun tersidir: ötüşü ölüm haber veren bir virane kuşu. Kayıt bu ikisini uzlaştırmaz; ikisi de aynı olguya, geceye ait bir kuşa dayanır. Oğuz boylarının Ongun listeleri burada ayrışır: Reşîdüddin soy başına tek kuş verir ve hepsi gündüz yırtıcısıdır; Ebülgazi'nin boy başına listesinde ise Bayat boyunun kuşu ügidir.[2]
Tengri Verse'tekurgusal yorum
Karanlıkta Gök'ün kuşu
Tengri Verse'te altı soyun her biri bir yırtıcı kuşu Ongun olarak taşır; beşi gündüz avlanır. Altıncısı Ügi'dir: puhu, gecenin ve göğün kuşu, Gök Han soyunun Ongun'u.
Altı gök simgesi içinde — Güneş, Ay, Yıldız, Gök, Dağ, Deniz — bu soy Gök'ün kendisiyle eşleşir; boyları, takımyıldızlarının yeryüzündeki bekçileri sayılır. Ongun boyun kimliğidir ve soydan devralınır.
Kodeks Ügi'yi birde tutar: koruyucudur.
Kaynakça
- Köse, S. "Türk Kültüründe Baykuş". Kültür Araştırmaları Dergisi 1/3, 2019.
- Ölmez, Z. "Ebulgazi'ye Göre Oğuz Boylarının Damgaları ve Kuşları". Oğuzlar: Dilleri, Tarihleri ve Kültürleri, Hacettepe, 2015, pp. 729–750.
- Valikhanov, Ch. "Sledy shamanstva u kirgizov". 1860s.