Aldacı
Erlik Han'ın can almaya gönderdiği elçi; Kırmızı Kuş diye anlatılır.
- Âlem
- Yeraltı / Yer
- Tür
- Ruh
- Kudret 4/5
Kodeks levhası · 512×512Kaynaklardafolklor · akademi · dipnotlu
Alıcı
Altay inanışında kimse kendiliğinden ölmez. İnsan, aşağıdan gelen bir aldacı canını aldığı için ölür. Ad çoğu zaman "alıcı" diye açıklanır, ama kaynaklar bu türetmeyi desteklemez; sözcük, canı alıp götüren ölüm ruhunu anlatır. Bir kişi adı değil bir iştir; kayıt aldacıdan hem tek bir varlık hem de bir tür olarak söz eder.[1]
Aldacı efendi değil hizmetkârdır. Yeraltı'nın hükümdarı Erlik ölmekte olana kendisi gelmez; gönderir. Ölümden sonra aldacı hemen gitmez: can ile birlikte evin ve akrabaların yanında oyalanır, çocukta yedi, yetişkinde kırk gün. O kaldıkça hane güvende değildir ve onu çıkarması için bir Kam çağrılır.[2]
Köprü başında ölüme kafa tutan ise başka bir kitaba aittir. Dede Korkut Kitabı'nda Deli Dumrul'un meydan okuduğu Azrail'dir ve Azrail güvercine dönüşerek ondan kurtulur.[3]
Tengri Verse'tekurgusal yorum
Kırmızı Kuş
Tengri Verse'te Aldacı birçok varlığın paylaştığı bir unvan değil, tek bir varlıktır: Erlik Han'ın baş can alıcı elçisi. Kırmızı Kuş diye de anlatılır.
Erlik Han Yeraltı'nın en alt katına hapsedilmiştir ve yeryüzüne kendisi gelemez. Yeryüzüne ulaşan onun iradesi, fısıltıları ve yarattığı karanlık ruhlardır. Ölmekte olana gönderdiği Aldacı'dır.
Eski efsanede Deli Dumrul'un kafa tuttuğu odur: ölüme boyun eğmeyen, köprü başındaki deli bey. Kodeks bu yüzden dörtte durur. Aldacı çok tehlikelidir, ama ona karşı durulabilir.
Kaynakça
- Oinotkinova, N. R. "Etimologiya i semantika altayskikh demonimov". Tomsk State University.
- Anokhin, A. V. Materialy po shamanstvu u altaytsev. Leningrad, 1924.
- Ergin, M. Dede Korkut Kitabı I. TDK, 1958.
- Küçük, M. A. Gazi Türkiyat 20, 2017.
- İnan, A. Tarihte ve Bugün Şamanizm. TTK, 1954.